In de Wet lidmaatschap koninklijk huis is vastgelegd wie lid zijn van het koninklijk huis. Het lidmaatschap van het koninklijk huis is strikt vastgelegd; er vloeien verplichtingen uit voort.
De Koning (het staatshoofd) staat aan het hoofd van het koninklijk huis.
Leden van het koninklijk huis zijn voorts zij die krachtens de Grondwet de Koning kunnen opvolgen en aan hem verwant zijn in de eerste of tweede graad van bloedverwantschap, alsmede het staatshoofd dat afstand van het koningschap heeft gedaan. Voor de zoons van prinses Margriet, derdegraads verwanten van koningin Beatrix, geldt een overgangsregeling die inhoudt dat zij lid zijn van het koninklijk huis totdat koningin Beatrix wordt opgevolgd. Ook alle echtgenoten van voornoemde personen zijn lid van het koninklijk huis.
Bij verlies van lidmaatschap van het koninklijk huis verliest men de titels prins der Nederlanden en prins van Oranje-Nassau. Deze titels zijn bij wet aan het lidmaatschap van het koninklijk huis verbonden. In een dergelijk geval wordt bij koninklijk besluit beslist over het behoud van de titel prins van Oranje-Nassau als persoonlijke titel voor hen die het lidmaatschap hebben verloren.
Het lidmaatschap van het koninklijk huis eindigt door ontslag verleend bij koninklijk besluit en bij verlies van het Nederlanderschap (nationaliteit). Indien een lid van het koninklijk huis een huwelijk aangaat zonder bij de wet verleende toestemming, verliest hij daarmee het recht tot erfopvolging en daardoor tevens het lidmaatschap van het koninklijk huis.
Leden van het koninklijk huis
In november 2008 zijn de volgende personen lid van het koninklijk huis:
Huidig staatshoofd
H.M Koningin Beatrix
Erfopvolgers
║├ Z.K.H. Prins Willem-Alexander, Prins van Oranje, Prins der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, Jonkheer van Amsberg
║│ ├─── H.K.H. Prinses Catharina-Amalia der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau
║│ ├─── H.K.H. Prinses Alexia der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau
║│ └─── H.K.H. Prinses Ariane der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau
║└ Z.K.H. Prins Constantijn der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, Jonkheer van Amsberg
║ ├─── Eloise, Gravin van Oranje-Nassau, Jonkvrouwe van Amsberg
║ ├─── Claus-Casimir, Graaf van Oranje-Nassau, Jonkheer van Amsberg
║ └─── Leonore, Gravin van Oranje-Nassau, Jonkvrouwe van Amsberg
╚ H.K.H. Prinses Margriet der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, Prinses van Lippe-Biesterfeld
├── Z.H. Prins Maurits van Oranje-Nassau, van Vollenhoven
└── Z.H. Prins Bernhard van Oranje-Nassau, van Vollenhoven
Na de aanvaarding van het koningschap door prins Willem-Alexander zullen prins Maurits en prins Bernhard geen deel meer uitmaken van het koninklijk huis (de Wet lidmaatschap koninklijk huis vereist hiervoor een bloedverwantschap met de Koning in de tweede graad). Gravin Eloise, graaf Claus-Casimir en gravin Leonore verliezen op dat moment eveneens hun lidmaatschap van het koninklijk huis, maar behouden hun recht op erfopvolging (de Grondwet vereist hiervoor een bloedverwantschap met de Koning in de derde graad).
Aangetrouwde leden van het koninklijk huis (niet gerechtigd tot erfopvolging)
Pieter van Vollenhoven, vanaf 10 januari 1967 door zijn huwelijk met prinses Margriet;
Marilène van den Broek, vanaf 29 mei 1998 door haar huwelijk met prins Maurits;
Annette Sekrève, vanaf 6 juli 2000 door haar huwelijk met prins Bernhard;
Laurentien Brinkhorst, vanaf 17 mei 2001 door haar huwelijk met prins Constantijn;
Máxima, prinses der Nederlanden, vanaf 2 februari 2002 door haar huwelijk met prins Willem-Alexander.
Voormalige leden van het koninklijk huis die hun lidmaatschap hebben verloren
Prinses Irene, op 29 april 1964 door haar huwelijk zonder bij de wet verleende toestemming met Karel Hugo van Bourbon-Parma;
Prinses Christina, op 28 juni 1975 door haar huwelijk zonder bij de wet verleende toestemming met Jorge Guillermo;
Prins Johan Friso, op 24 april 2004 door zijn huwelijk zonder bij de wet verleende toestemming met Mabel Wisse Smit;
Prins Pieter-Christiaan, op 25 augustus 2005 door zijn huwelijk zonder bij de wet verleende toestemming met Anita van Eijk;
Prins Floris, op 20 oktober 2005 door zijn huwelijk zonder bij de wet verleende toestemming met Aimée Söhngen.
